هفته اول تولد نوزاد: راهنمای بقا و آرامش برای مادران تازهکار (بدون سانسور!)
هفته اول تولد نوزاد: راهنمای بقا و آرامش برای مادران تازهکار (بدون سانسور!)
مامان عزیز، تبریک میگوییم! شما یک انسان خلق کردهاید و این اصلاً کار کوچکی نیست. احتمالا الان که این متن را میخوانید، خستهاید، بدنتان درد میکند، هورمونهایتان در حال بالا و پایین شدن است و به یک موجود بسیار کوچک نگاه میکنید و با خودتان میگویید: «خب… حالا باید با این کوچولو چیکار کنم؟!»
در فضای مجازی پر است از عکس مادرانی که با آرایش کامل و لبخندهای پهن در حال شیر دادن به نوزادشان هستند. اما بیایید با هم روراست باشیم؛ هفته اول تولد نوزاد، هفته بقاست! در این مقاله از سری مقالات «مسیر رشد کودک» در آکادمی کودک تهران، قرار نیست حرفهای کلیشهای بزنیم. قرار است دقیقا به شما بگوییم در این ۷ روز چه اتفاقی میافتد، چه چیزی طبیعی است و چطور باید این روزهای عجیب، سخت اما به شدت شیرین را مدیریت کنید.
روزهای اول: به “سه ماهه چهارم” بارداری خوش آمدید!
نوزاد شما هنوز نمیداند که به دنیا آمده است! او ۹ ماه در یک محیط تاریک، گرم، تنگ و پر از صدای تپش قلب شما بوده است. حالا ناگهان در یک دنیای روشن، سرد و پر از صداهای عجیب قرار گرفته است. بنابراین، تنها خواسته او در هفته اول این است: «من را به همان شرایط قبلی برگردان!»
به همین دلیل است که نوزاد فقط در آغوش شما آرام میشود. او لوس نشده است؛ او فقط به دنبال خانه قبلیاش میگردد.
جدول راهنمای سریع: در هفته اول چه چیزی طبیعی است؟
برای اینکه خیالتان راحت شود، این جدول کاربردی را همیشه در ذهن داشته باشید:
| موضوع | کاملاً طبیعی است که… | نیاز به تماس با پزشک دارد اگر… |
| خواب | نوزاد در طول شبانهروز بین ۱۶ تا ۲۰ ساعت بخوابد اما در بازههای ۱ تا ۳ ساعته بیدار شود. روز و شب را قاطی کند. | نوزاد اصلا برای شیر خوردن بیدار نشود یا به سختی از خواب بیدار شود (بیحالی شدید). |
| تغذیه | در روزهای اول فقط چند قطره آغوز (شیر زرد رنگ) داشته باشید. سایز معده نوزاد در روز اول اندازه یک گیلاس است! | نوزاد نتواند سینه را بگیرد و در طول روز اصلا پوشک خیس نداشته باشد. |
| مدفوع | مدفوع روزهای اول (مکونیوم) سیاه، چسبناک و قیر مانند باشد. از روز سوم به بعد رنگ آن سبز و سپس خردلی شود. | تا ۴۸ ساعت بعد از تولد هیچ مدفوعی نداشته باشد یا مدفوع خونی باشد. |
| کاهش وزن | نوزاد در روزهای اول ۷ تا ۱۰ درصد از وزن تولدش را از دست بدهد (ورمهای نوزادی میخوابد). | کاهش وزن بیش از ۱۰ درصد باشد یا بعد از دو هفته به وزن تولد برنگردد. |
| تنفس | تنفس نوزاد نامنظم باشد؛ چند نفس تند بکشد و بعد چند ثانیه مکث کند. این در هفته اول عادی است. | هنگام نفس کشیدن پرههای بینیاش به شدت باز و بسته شود یا دور لبهایش کبود شود. |
۳ چالش اصلی هفته اول و راهحلهای طلایی آن
۱. رازهای شیردهی: سایز معده نوزاد را بشناسید
بزرگترین استرس مادران در هفته اول این است: «شیرم کمه، بچم گشنه مونده!»
دوست عزیز، معده نوزاد شما در روز اول فقط به اندازه یک «گیلاس» (۵ تا ۷ میلیلیتر) است! در روز سوم به اندازه یک «گردو» و در پایان هفته اول به اندازه یک «زردآلو» میرسد.
بدن شما در روزهای اول «آغوز» (همان شیر طلایی و غلیظ) تولید میکند. آغوز دقیقا به همان اندازه کم و قطرهقطره است، اما مثل یک واکسن و غذای کامل عمل میکند. پس با دوشیدن و ندیدن حجم زیاد شیر، خودتان را نترسانید. نشانه سیر شدن نوزاد، پوشکهای خیس اوست (روز اول یک پوشک، روز دوم دو پوشک و از روز ششم به بعد ۶ تا ۸ پوشک خیس در روز طبیعی است).
۲. خواب و آرام کردن نوزاد: تکنیکهای جادویی
نوزاد در هفته اول فرق بین شب و روز را نمیفهمد. برای او ۳ صبح با ۳ ظهر هیچ فرقی ندارد. برای مدیریت این وضعیت و آرام کردن نوزادی که بیقراری میکند، از این تکنیکهای طلایی استفاده کنید:
-
قنداق کردن مدرن: نوزاد را مثل یک ساندویچ کوچک اما به روش ایمن (دستها جمع شده و پاها آزاد برای تکان خوردن) بپیچید. این کار به او حس تنگی و امنیت رحم را میدهد و جلوی پرش دستهایش در خواب (رفلکس مورو) را میگیرد.
-
صدای سفید (White Noise): رحم مادر اصلا جای ساکتی نبوده! صدای جریان خون و تپش قلب شما برای نوزاد صدای بلندی بوده است. دانلود یک اپلیکیشن صدای سفید (مثل صدای سشوار یا جاروبرقی) معجزه میکند.
-
پوست به پوست (Kangaroo Care): وقتی نوزاد بیدلیل گریه میکند، او را لخت کنید (فقط با پوشک) و روی سینه برهنه خود یا پدرش قرار دهید. معجزه تماس پوست با پوست را در تنظیم ضربان قلب و آرامش نوزاد در همان ثانیههای اول خواهید دید.
۳. مراقبتهای جسمی کوچک اما مهم
-
بند ناف: هیچ کاری با آن نداشته باشید! نه الکل بزنید، نه بتادین و نه کرم. فقط آن را خشک و تمیز نگه دارید. لبه پوشک را زیر بند ناف تا کنید تا به آن ساییده نشود. بند ناف معمولا بین روز ۱۰ تا ۱۴ میافتد.
-
زردی نوزاد: زرد شدن سفیدی چشم و پوست صورت در هفته اول شایع است. حتما در روز سوم یا چهارم تولد، نوزاد را برای بررسی زردی به پزشک متخصص اطفال نشان دهید. شیردهی مکرر به دفع زردی از طریق مدفوع کمک زیادی میکند.
حال مادر در هفته اول: شما مهمترین فرد این خانه هستید!
همه توجهها به نوزاد جلب شده است، اما قهرمان اصلی شمایید که یک جراحی بزرگ (سزارین) یا یک پروسه بدنی سنگین (زایمان طبیعی) را پشت سر گذاشتهاید. در این هفته به این نکات طلایی دقت کنید:
-
قانون طلایی “بخواب وقتی نوزاد میخوابد” را فراموش کنید! این قانون خیلی اوقات عملی نیست. به جای آن میگوییم: «وقتی نوزاد میخوابد، فقط دراز بکشید!» به سقف خیره شوید، پادکست گوش دهید یا چشمانتان را ببندید. هیچ ظرف کثیف یا خانه نامرتبی مهمتر از ریکاوری بدن شما نیست.
-
اندوه پس از زایمان (Baby Blues): در هفته اول ممکن است ناگهان بدون هیچ دلیلی زیر گریه بزنید. احساس کنید مادر بدی هستید یا از این همه مسئولیت بترسید. این کاملا طبیعی است! افت شدید هورمونها مقصر اصلی است. درباره این احساسات با همسرتان یا یک دوست صمیمی صحبت کنید. این حالت معمولا تا دو هفته برطرف میشود.
-
مرزبندی با مهمانها: در هفته اول شما میزبان نیستید. هرکس به دیدن شما میآید باید برای کمک بیاید، نه برای پذیرایی شدن. تعارف را کنار بگذارید و ملاقاتها را به حداقل برسانید.
کلام آخر از آکادمی کودک تهران
هفته اول تولد، ترکیبی از عشق بینهایت و خستگیهای عجیب است. به خودتان سخت نگیرید. شما قرار نیست از روز اول همه چیز را بلد باشید؛ شما و نوزادتان در حال یادگیریِ زبانِ یکدیگر هستید. این روزهای سخت خیلی زودتر از آنچه فکر میکنید تمام میشوند.
ما در آکادمی کودک تهران، قدم به قدم در این مسیر با شما هستیم. روزی میرسد که این نوزاد کوچک که امروز فقط شیر میخورد و میخوابد، بزرگ میشود و برای بازی، کشف مهارتها و شرکت در کارگاههای مادر و کودک (در شعب شهرک غرب و سعادتآباد) دست در دست شما وارد آکادمی میشود. تا آن روز، از این روزهای کوچک بودن او لذت ببرید و مقالات ماه به ماه ما را دنبال کنید.
(در مقاله بعدی از سری «مسیر رشد کودک»، به سراغ اتفاقات و چالشهای “ماه اول تولد” خواهیم رفت. با ما همراه باشید.)